s. Anna Czajkowska, s. Irena Złotkowska

JAK POMAGAĆ DUSZOM CZYŚĆCOWYM?

POST I JAŁMUŻNA

Spis treści:

SŁOWO DO PRZYJACIÓŁ

POST

Czym jest?

Korzenie postu chrześcijańskiego

Tradycja judaistyczna

Post pierwszych chrześcijan

Chrześcijański wymiar postu

Leczy dusze i ciało

Osłabia szatana

Ujawnia pożądliwości

Wspomaga modlitwę

Przygotowuje do Eucharystii

Wzmacnia duchową kondycję serca

Post - dar dla zmarłych

Post a jałmużna

JAŁMUŻNA

Pojecie i znaczenie

Zaradzić potrzebom bliźnich

Jałmużna przebaczenia

Jałmużna cierpienia

Jałmużna pocieszenia

Wdowi grosz

Dając otrzymujemy

POMOC ZMARŁYM W DOŚWIADCZENIU ŚWIĘTYCH

Św. Małgorzata Maria Alacoque

Św. Katarzyna z Genui

Św. Gertruda z Turyngii

Św. Magdalena de Pazzi

†Wszystko dla zmarłych - aby mieli życie...

* SŁOWO DO PRZYJACIÓŁ *

Drodzy Członkowie Młodzieżowego Dzieła Pomocy dla Czyśćca i Czytelnicy kwartalnika "Życie Wieczne", bł. Honorat Koźmiński napisał kiedyś, że „prawdziwa miłość nie czeka okazji do wielkich ofiar i poświęceń, ale korzysta z każdej nawet najmniejszej sposobności, by świadczyć bliźnim pomoc”. Dlatego też w zatroskaniu o jak najowocniejsze wspomaganie dusz czyśćcowych, przekazujemy Wam kolejne opracowanie. Jest ono kontynuacją dwóch poprzednich zeszytów formacyjnych MDPC z cyklu: Jak pomagać duszom czyśćcowym? - Odpusty oraz Jak pomagać duszom czyśćcowym? Modlitwa.

Modlitwa, post i jałmużna należą do trzech podstawowych form ludzkiej pobożności, przez które wierny zabiega o obecność Boga w swoim życiu, a także w życiu innych. Niestety wiele osób wybiera tylko tę pierwszą, jakby zapominając, że przecież człowiek to nie tylko dusza. Zostaliśmy stworzeni przez Boga w ciele, a więc by żyć pełnią religijnego życia, musimy otworzyć się na Bożą miłość jako prawdziwi ludzie, czyli istoty duchowo-cielesne.

Jak bardzo zapomniane są post i jałmużna można łatwo ocenić przeglądając książki w katolickich księgarniach. Jest w nich mnóstwo pozycji o przeróżnych formach modlitwy, natomiast trudno jest spotkać jakieś opracowanie dotyczące właściwego praktykowania oraz znaczenia postu i jałmużny w religijnym życiu człowieka. Tymczasem nikt bez wyraźnej szkody duchowej nie może poprzestać w budowaniu swojej relacji z Panem Bogiem i drugim człowiekiem jedynie na aktach modlitewnych, gdyż - jak zapewnia św. Jakub Apostoł - wiara bez uczynków jest martwa. Dlatego duchowa sfera naszej ludzkiej natury wręcz sama domaga się określonych postaw ciała.

Jednak, żeby zarówno post, jak i jałmużna stały się rzeczywistym wyrazem naszego osobistego, duchowego dojrzewania do zjednoczenia z miłującym Bogiem, a ponadto umożliwiały jak najowocniejsze wspomaganie zmarłych cierpiących w czyśćcu, należy podjąć choćby próbę poszerzenia wiedzy w tym zakresie. Naszym pragnieniem jest, aby niniejsze opracowanie mogło właśnie temu służyć.

Z franciszkańskim pozdrowieniem: Pokój i dobro

Siostry Wspomożycielki Dusz Czyśćcowych

POST

Czyściec jest dowodem miłości i miłosierdzia Bożego. Kto z wiarą i ufnością w zasługi Chrystusa zakończy życie, w czyśćcu znajdzie środki do wypłacenia się boskiej sprawiedliwości.

bł. Honorat Koźmiński

Post – czym jest?

W Leksykonie duchowości katolickiej czytamy: „W sensie ścisłym post to dobrowolne powstrzymywanie się od przyjmowania pokarmu w określonym czasie; w sensie szerszym dotyczy innych obszarów aktywności, np. współżycie małżeńskie, palenie tytoniu itp. Post może być ilościowy i jakościowy. Podejmowany z przyczyn ludzkich nazywa się postem filozoficznym, a ze względu na ćwiczenie w cnotach - moralnym. Przeżywany z motywów nadprzyrodzonych jest postem chrześcijańskim, a ujęty w określonych przez autorytatywną władzę granicach - postem kościelnym.

Inspiracją do chrześcijańskiego postu jest pragnienie umartwienia i pokuty, a także zapobieżenia pokusie i grzechowi oraz zadośćuczynienia za popełnione zło.

Człowiek, jako jedność duchowo-cielesna, by żyć pełnią życia duchowo-religijnego, potrzebuje pewnych aktów i postaw ze strony ciała, stąd post podjęty w słusznym celu, z zachowaniem życia oraz koniecznych sił do spełniania obowiązków, jest aktem cnoty” (red. ks. M. Chmielewski, Lublin-Kraków 2002, s. 683).

Korzenie postu chrześcijańskiego

„O wiele lepiej jest, byś miał chory żołądek niż chorą duszę” - zapewniał św. Hieronim - pisząc o poście. Nie chodzi jednak o to, abyśmy poszcząc rujnowali swoje zdrowie, ale owocnie zadośćuczynili za grzechy swoje i zmarłych cierpiących w czyśćcu.

Nie jest to zbyt popularna wśród wiernych forma chrześcijańskiej pobożności, a i przepisy kościelne nakazują nam post ścisły - czyli zarówno jakościowy (bez potraw mięsnych), jak i ilościowy (jeden posiłek do syta w ciągu dnia) - tylko dwa razy w ciągu całego roku liturgicznego: w Środę Popielcową i w Wielki Piątek. Natomiast we wszystkie piątki roku obowiązuje jedynie wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych.

Tradycja judaistyczna

Kościół przejął i rozwinął praktyki postne pochodzące z tradycji judaistycznej. Wystarczy wziąć Biblię do ręki, żeby się o tym przekonać. Pościli mieszkańcy Niniwy, żeby przebłagać za swoje grzechy i ocalić miasto od zagłady. Pościł król Dawid, gdy prorok Natan uświadomił mu wielkość uczynionego zła. Pościła królowa Estera, żeby wybłagać u Boga ocalenie dla Żydów.

Czym był post w Izraelu? W ujęciu biblijnym post, rozumiany jako pozbawienie się pożywienia i napoju albo jako powstrzymanie się od stosunków płciowych przez jeden lub więcej dni, był dla wiernych środkiem wspomagającym pogłębianie życia religijnego. Łączono go zawsze z modlitwą błagalną, z pokornym zwróceniem ku Bogu. Poszcząc, Izraelita, zwracał się do Pana w postawie zależności i całkowitego zaufania w różnych sytuacjach swojego życia, np. przed podjęciem jakiegoś trudnego zadania albo w celu wyproszenia przebaczenia grzechu, odwrócenia nieszczęścia, odbycia żałoby po śmierci bliskiej osoby albo pełniejszego otwarcia swojego serca na działanie Bożych łask.

Oprócz tych szczególnych okoliczności, Żydzi pościli, z pobożności, zazwyczaj dwa dni w tygodniu: w poniedziałki i czwartki. Tak pościł faryzeusz wspomniany przez Ewangelistę Łukasza (Łk 18,12). Tak więc Żydzi traktowali post przede wszystkim jako modlitwę błagalną do Boga, a także jako zadośćuczynienie i pokutę.

Pierwotny Kościół chrześcijański przyjął praktykę postu dwa razy w tygodniu, ale świadomie odszedł od judaizmu. Za dni postu obrano środę i piątek, upamiętniając w ten sposób pojmanie i ukrzyżowanie Jezusa. Dość wcześnie pojawiła się praktyka postu jako przygotowanie do Wielkanocy. Najpierw poszczono od jednego do trzech dni, potem cały Wielki Tydzień, a od końca III wieku przez czterdzieści dni.

Post pierwszych chrześcijan

Mimo różnych pogańskich i judaistycznych wpływów uczniowie Chrystusa starali się również i w poście naśladować swego Pana, który wyraźnie zaznaczył w Kazaniu na Górze (Mt 6, 16-18), że ma się on różnić od tego postu, który praktykowali faryzeusze. Chrześcijanin ma przede wszystkim Panu Bogu ofiarować swój post, a nie pokazywać go ludziom, żeby go chwalili.

Sam Jezus przed rozpoczęciem publicznej działalności pościł na pustyni przez czterdzieści dni, ale - jak wiemy z kart Nowego Testamentu - potem uczestniczył także w ucztach weselnych, przyjmował zaproszenia do domów, zasiadł przy stole z wieloma osobami. Przez to nazywano Go nawet pijakiem i żarłokiem (Łk 7, 34). Zarzucano także Jego uczniom, że nie zachowują tradycyjnych postów, przyjętych w judaizmie.

Sposób odnoszenia się Jezusa do sprawy postów żydowskich nie jest bynajmniej lekceważący. Jednak trudno nie zauważyć, że chce On ukazać szerszą i głębszą perspektywę dla tej praktyki religijnej. Ześrodkowuje ją wokół orędzia o zbawieniu, wokół zatroskania o otwarcie serca na obecność Boga.

Widać to wyraźnie w wydarzeniu opisanym przez św. Mateusza: „Gdy Jezus siedział w domu za stołem, przyszło wielu celników i grzesznikówi siedzieli wraz z Jezusem i Jego uczniami. Widząc to faryzeusze mówili do Jego uczniów: Dlaczego wasz Nauczyciel jada wspólnie z celnikami i grzesznikami? On, usłyszawszy to, rzekł: Nie potrzebują lekarza zdrowi, lecz ci, którzy się źle mają. Idźcie i starajcie się zrozumieć, co znaczy: Chcę raczej miłosierdzia niż ofiary. Bo nie przyszedłem powołać sprawiedliwych, ale grzeszników. Wtedy podeszli do Niego uczniowie Jana i zapytali: Dlaczego my i faryzeusze dużo pościmy, Twoi zaś uczniowie nie poszczą? Jezus im rzekł: Czy goście weselni mogą się smucić, dopóki pan młody jest z nimi? Lecz przyjdzie czas, kiedy zabiorą im pana młodego, a wtedy będą pościć” (Mt 9, 10-15).

Tak więc - według Chrystusa - istotną pobudką do postu nie jest tylko tradycja, nie jest też takie czy inne prawo, ale osoba "pana młodego" czyli Syna Bożego i troska o Jego obecność w życiu człowieka. Co to znaczy?

Otóż czytając kolejne stronice Ewangelii dowiadujemy się, że uczniowie zostali poddani próbie wierności, której przecież nie sprostali. Nie byli w stanie czuwać z Jezusem w Ogrójcu, zdradzili Go, opuścili, nie stanęli pod Jego Krzyżem, ale z obawy o własne życie ukryli się w swoich domach. Odtąd i oni włączyli się w grono tych, którzy się źle mają, którzy potrzebują lekarza. Pojawił się powód do smutku, bo z własnej winy utracili kontakt ze swoim Panem... Zabrano im Pana Młodego i Jego brak wybrzmiał bólem tęsknoty w sercach uczniów, dlatego tak szybko w pierwotnym Kościele pojawił się post.

Jednak nie był on powrotem do starych form. Po wydarzeniach paschalnych (czyli Męce, śmierci i Zmartwychwstaniu Chrystusa) nabrał nowego znaczenia, stał się uwielbieniem Boga, wołaniem serca o miłość i bliskość Pana, stał się modlitwą duszy wcielonej czyli całego człowieka, który wie, że tylko sam Bóg jest prawdziwym Pokarmem i prawdziwym Napojem dającym życie wieczne.

Gdy wnikniemy w ewangeliczny opis ziemskiego życia Jezusa Chrystusa, z łatwością odkryjemy jeszcze inne aspekty postu chrześcijańskiego, o których też obszernie pisali Ojcowie Kościoła. Uważali oni post za: lekarstwo duszy i ciała, za potężną broń przeciwko szatańskim pokusom zagrażającym czystości serca, za wzmocnienie i wzbogacenie modlitwy, za drogę do wewnętrznego pokoju, a także sposób zadośćuczynienia za grzechy swoje i innych.

Chrześcijański wymiar postu

Leczy ciało i duszę

Post był znaną praktyką od najdawniejszych czasów. W starożytności różne szkoły filozoficzne zalecały post np.: pitagorejska, stoicka, epikurejska. Chodziło o to, aby osiągnąć najważniejszy cel, jakim było szczęście. Przypisywano ascezie pokarmowej oddziaływanie lecznicze zarówno na ciało, jak i duszę. Post był drogą do wewnętrznej wolności, drogą do urzeczywistnienia swego człowieczeństwa.

Ojcowie Kościoła (np. św. Jan Chryzostom, Kasjan, św. Atanazy) w swoich pismach nawiązywali do tych antycznych tradycji, zaznaczając, że człowiek ze swej natury chętniej spełnia własne zachcianki i nie zważa na pewne granice. Powinien więc pościć, żeby mógł stać się wewnętrznie wolnym od nadmiernego zatroskania o dobra materialne i bardziej oddawać się sprawom ducha.

Ważne jednak jest to, że podkreślano przede wszystkim aspekt nadprzyrodzony postu. Oczyszczanie organizmu z różnych szkodliwych substancji, dla chrześcijan, było jedynie skutkiem ubocznym walki o bliskość z Bogiem, o wewnętrzną przejrzystość, o czystość serca.

Człowiek jest jednością, więc przez poddawanie się postom wzmacniał swoje siły fizyczne i duchowe zarazem. Zgodnie zresztą ze znanym przysłowiem: „W zdrowym ciele zdrowy duch” oraz tym, co o poście napisał św. Jan Klimak: „Tłumi on potok słów, ucisza niepokoje, chroni posłuszeństwo, uśmierza ospałość, leczy ciało i uspokaja duszę”.

Prawdziwa asceza musi posługiwać się takim postem, który nas wewnętrznie wycisza oraz prowadzi do „pokoju duszy i ciała”. Święty Bazyli Wielki pisał, że „gdyby wszyscy brali post za doradcę w postępowaniu, nic by nie stało na przeszkodzie, aby głęboki pokój zapanował na całej ziemi”. Wiadomo bowiem, że konflikty rodzą się z braku opanowania, z zachłanności, z chciwości. Post uczy trzymać je na wodzy - w karbach naszej woli.

Dla Ojców Kościoła post nie jest dyscypliną czysto zewnętrzną czy własnym dziełem człowieka, które może pokazać innym ludziom i Panu Bogu. Jest to raczej zmaganie o pewną harmonię, o równowagę, które dokonuje się niemałym wysiłkiem poprzestawania na tym co konieczne. Człowiek poszczący odmawia sobie nie tylko tego, co szkodzi jemu i innym, ale także pewnych godziwych dóbr, dla osiągnięcia dóbr wyższych.

Osłabia szatana

Dlaczego? Czyżbyśmy nie jedząc byli mocniejsi niż on? Co takiego jest w odmówieniu sobie pokarmu, że - jak twierdził sam Pan Jezus - post wzmocniony modlitwą przepędza najbardziej oporne złe duchy?

Zastanawiając się nad tym, przypomnijmy sobie kiedy po raz pierwszy w Piśmie Świętym jest wzmianka o pokarmie i o jedzeniu. Okazuje się, że już na pierwszych stronicach Księgi Rodzaju. Czytamy tam, że gdy Bóg stworzył świat i umieścił człowieka w ogrodzie Eden, obfitującym we wszelkie pożywienie, rzekł do ludzi: „Oto wam daję wszelką roślinę przynoszącą ziarno po całej ziemi i wszelkie drzewo, którego owoc ma w sobie nasienie: dla was będą one pokarmem. […] A przy tym Pan Bóg dał człowiekowi taki rozkaz: Z wszelkiego drzewa tego ogrodu możesz spożywać według upodobania; ale z drzewa poznania dobra i zła nie wolno ci jeść, bo gdy z niego spożyjesz, niechybnie umrzesz” (Rdz 1,29. 2,16-17). Następnie pojawił się wąż i spytał niewiastę czy to prawda, że Bóg powiedział: „Nie jedzcie owoców ze wszystkich drzew tego ogrodu?” (Rdz 3,1).

Gdy Ewa odpowiedziała, że zakaz dotyczy tylko jednego drzewa, usłyszała od kusiciela zapewnienie: „Na pewno nie umrzecie! Ale wie Bóg, że gdy spożyjecie owoc z tego drzewa, otworzą się wam oczy i tak jak Bóg będziecie znali dobro i zło” (Rdz 3,4-5).

W taki sposób natchniony autor opisał dramat kuszenia, któremu ulegli pierwsi ludzie. Jest on ściśle związany z pokarmem i Bożym słowem. Udało się kusicielowi wsączyć do ludzkiego serca jad podejrzliwości wobec Bożych norm. Udało się wzbudzić pożądliwość oczu i pragnienie wielkości. Ewa zerwała owoc z zakazanego drzewa, dała Adamowi i tak spożyli pokarm, który nie był dla nich przeznaczony, dlatego zamiast stać się równymi Bogu, zamiast posiąść obiecaną przez węża wiedzę, zobaczyli jedynie swoją nagość, poczuli wstyd i ogarnął ich lęk przed Stwórcą...

Pierwszy dialog człowieka z diabłem zakończył się triumfem zła, grzechu oraz utratą wiecznego życia. Jednak w historii zbawienia czytamy o jeszcze jednym bezpośrednim spotkaniu człowieka z diabłem, które też rozpoczęło się od pokusy związanej z pokarmem. Jednak tym razem dzieje się to w miejscu, które jest zupełną odwrotnością biblijnego raju, obfitującego we wszelkie dobra - na pustyni! Tym człowiekiem zaś, zmagającym się z osobowym złem był Syn Boży.

Sięgnijmy zatem do tekstu Ewangelii: „Pełen Ducha Świętego, powrócił Jezus znad Jordanu i przebywał w Duchu [Świętym] na pustyni czterdzieści dni, gdzie był kuszony przez diabła. Nic w owe dni nie jadł, a po ich upływie odczuł głód. Rzekł Mu wtedy diabeł: Jeśli jesteś Synem Bożym, powiedz temu kamieniowi, żeby się stał chlebem. Odpowiedział mu Jezus: Napisane jest: Nie samym chlebem żyje człowiek.

Wówczas wyprowadził Go w górę, pokazał Mu w jednej chwili wszystkie królestwa świata i rzekł diabeł do Niego: Tobie dam potęgę i wspaniałość tego wszystkiego, bo mnie są poddane i mogę je odstąpić, komu chcę. Jeśli więc upadniesz i oddasz mi pokłon, wszystko będzie Twoje. Lecz Jezus mu odrzekł: Napisane jest: Panu, Bogu swemu, będziesz oddawał pokłon i Jemu samemu służyć będziesz.

Zaprowadził Go też do Jerozolimy, postawił na narożniku świątyni i rzekł do Niego: Jeśli jesteś Synem Bożym, rzuć się stąd w dół! Jest bowiem napisane: Aniołom swoim rozkaże o Tobie, żeby Cię strzegli, i na rękach nosić Cię będą, byś przypadkiem nie uraził swej nogi o kamień. Lecz Jezus mu odparł: Powiedziano: Nie będziesz wystawiał na próbę Pana, Boga swego.

Gdy diabeł dokończył całego kuszenia, odstąpił od Niego aż do czasu. Potem powrócił Jezus w mocy Ducha do Galilei, a wieść o Nim rozeszła się po całej okolicy. On zaś nauczał w ich synagogach, wysławiany przez wszystkich” (Łk 4,1-15).

Zauważmy, że diabeł pojawił się wtedy, gdy Jezus odczuł głód. Jego ludzka natura domagała się już przyjęcia pokarmu dla ciała, ale zachęta przemienienia kamienia w chleb nie jest - podobnie jak w raju - tylko namową do spożycia należnego ciału pożywienia, lecz próbą posłużenia się potrzebami ciała w celu nakłonienia do nieposłuszeństwa wobec Bożego słowa.

W Mateuszowym opisie kuszenia (Mt 4,1-11) jest wyraźnie zaznaczone, że to Duch Święty wyprowadził Chrystusa na pustynię, a więc nie jest to jakaś zachcianka Jezusa, ale jeden z elementów składających się na cały plan zbawiania świata. Wyjście na pustynię poprzedzało publiczną działalność Chrystusa, mającą na celu głoszenie Dobrej Nowiny o królestwie Bożym, czyli głoszenie słowa. Jezus, świadomy swojej misji, na pokusę odpowiada, że nie tylko tym, co materialne żyje człowiek, ale każdym słowem, które pochodzi z ust Bożych (por. Mt 4,4). Trzeba być mu posłusznym, aby odzyskać dar życia wiecznego utracony przez pierwszych ludzi.

Zwróćmy uwagę, że każdą z diabelskich pokus Jezus odrzuca przy pomocy cytatów z Księgi Powtórzonego Prawa. Wykazuje się więc bardzo dobrą znajomością natchnionych Pism, którymi karmił swoje serce przez trzydzieści lat ziemskiego życia i zapewne także przez ostatnie czterdzieści dni postu. Wprawdzie nic nie jadł, ale był napełniony Duchem Bożym i słuchał Bożego słowa. To była Jego tarcza, którą obronił się przed atakami kusiciela.

Wynika stąd, że post, który daje moc do przezwyciężenia zła w naszym życiu, nie może być jedynie aktem ludzkiej woli, nie może być tylko postanowieniem, że nie będziemy jeść. Post to przede wszystkim całkowite zdanie się na Boga, to poddanie się Jego woli, to czas karmienia się słowem Bożym. Dlatego właśnie zawsze musi być złączony z modlitwą - ze spożywaniem pokarmu duchowego.

Taki post jest w stanie osłabić ataki szatana, gdyż to nie brak pokarmu jest w nas siłą, ale Boży Duch, któremu dajemy pierwsze miejsce w swoim sercu.

Ujawnia pożądliwości

Pożądliwość jest to silne pragnienie kierujące człowieka do jakiegoś celu. Występuje we wszystkich sferach ludzkiego życia: fizycznej, zmysłowej, intelektualnej, duchowej, wolitywnej. Święty Tomasz z Akwinu określa ją jako nienasycone, egoistyczne pragnienie lub smakowanie przyjemności. Człowiek opanowany pożądliwością dąży do czegoś nawet wbrew swej rozumnej woli.

Pisarze ascetyczni, odwołując się do nauki św. Jana (1J 2,16) wyróżnili trzy główne pożądliwości: pożądliwość ciała (nadmierne zamiłowanie do rozkoszy zmysłowych), pożądliwość oczu (ciekawość, chciwość, przesadna miłość do dóbr doczesnych, żądza posiadania, sukcesu, uznania, pieniędzy, panowania) oraz pychę (żądza wielkości, zbytnia miłość własna, pragnienie zajęcia miejsca Boga). Według Apostoła sprzeciwiają się one miłości Boga i bliźniego, dlatego tradycja ascetyczna mocno podkreślała potrzebę walki duchowej, oczyszczenia serca, opanowania, ofiary i umartwienia. Pokutę cielesną, a więc także post, spostrzegano jako istotny warunek kontroli pożądliwości.

W analizowanym wcześniej fragmencie Ewangelii o kuszeniu Jezusa na pustyni (Łk 4, 1-13) również odnajdujemy te pożądliwości. To właśnie do nich odwoływał się szatan, gdy próbował zwieść poszczącego Chrystusa. Dzięki temu, że natchniony autor opisał to wydarzenie, my możemy być mądrzy doświadczeniem naszego Pana i mocni Jego zwycięstwem.

Jednak wcale nie jest nam przez to łatwiej przyznać się przed Bogiem, przed sobą samym i przed innymi ludźmi, że my także jesteśmy kuszeni do kroczenia drogą pożądliwości. Ze złudzeń naszej odporności na szatańskie pokusy często budzimy się dopiero wtedy, gdy zabolą nas ich skutki. Jednak nie musi tak być, bo podjęcie praktyki postu nie tylko ujawnia nasze słabości, ale pomaga je przezwyciężać. W jaki sposób?

Wiemy, że jedną z metod działania zła w sercu człowieka jest zafałszowanie rzeczywistego stanu jego duszy, pokazanie jej od takiej strony, żeby ktoś poczuł się dobrze z tym jaki jest (przecież chodzę do kościoła, odmawiam pacierz, staram się zachowywać przykazania - wszystko jest w porządku); żeby człowiek uspokoił się i nie podejmował żadnych działań wiodących do coraz pełniejszego otwierania się na Boga i na Jego miłość. Takiemu porządnemu człowiekowi, który nikogo nie zabił, nie okradł i nie wie z czego właściwie ma się spowiadać, trzeba by zaproponować post o chlebie i wodzie - choćby jeden dzień w tygodniu - a szybko obudzi się z duchowego letargu.

Jako potwierdzenie tej prawdy niech znowu posłuży nam mądrość słowa Bożego. Zauważmy, że w opisie kuszenia Jezusa, szatan pojawia się dopiero po czterdziestu dniach postu. Konfrontacja z wrogiem nastąpiła jako owoc modlitwy, postu i przebywania na pustyni. Ale nie tylko ujawnił się wróg - kusiciel. Bóg poszczącemu Jezusowi daje światło rozeznania dobra i zła oraz siłę natchnionego słowa do skutecznego odparcia pokus.

Oczywiście trudno spodziewać się, żeby i nam szatan kazał przemieniać kamienie w chleb, czy rzucać się z dachu kościoła. Jest on zbyt przebiegły, żeby uczynić taki błąd. On będzie każdego z nas traktował indywidualnie i w zależności od tego, w czym jesteśmy najsłabsi, będzie też formułował swoje propozycje, a ich realizacja zawsze będzie się mieścić w zakresie naszych możliwości. Przecież Jezus też był kuszony w tym, co z łatwością mógł uczynić. Był Synem Bożym, i jak świadczą Ewangeliści, potrafił zdziałać o wiele większe cuda niż rzucenie się z narożnika świątyni bez uszczerbku dla życia i zdrowia. Zamiast skupiać się na konkretnych poleceniach, trzeba raczej wgłębić się w istotę samej dynamiki kuszenia, wtedy ukaże się nam jej ukryty cel - zawsze będzie chodziło o to, aby przedstawić nam fałszywy obraz Boga i siebie samego. W efekcie końcowym zaś o to, żeby rozminąć się z Bogiem i ze swoim człowieczeństwem.

Niektórzy ludzie, dzieląc się swoim doświadczeniem postu, wyznają, że w te dni, gdy spożywali tylko chleb i wodę, drażniły ich byle drobiazgi, na które wcześniej nie zwróciliby nawet uwagi; niekiedy stawali się jakby złośliwsi, mniej cierpliwi. Zadawali sobie wówczas pytanie: czy nie byłoby lepiej jeść normalnie i pozostawać w dobrym nastroju, niż pościć i być kulą u nogi swoich najbliższych. Jednak ten początkowy, odczuwany tak wyraźnie dyskomfort jest po prostu pierwszą informacją o nas, o tym, czemu zawdzięczamy dobre samopoczucie. Bardzo wnikliwie proces poznawania siebie przez post opisał Anzelm Grün:

„Jeżeli przez złe humory schodzimy z naszej drogi po to, by dobrze zjeść i wypić, to nigdy nie poznamy samych siebie. Czy tylko wtedy mogę się dobrze czuć, gdy jem i piję? Co jest zatem u mnie podłożem wewnętrznego pokoju? Co właściwie utrzymuje mnie w dobrym samopoczuciu? Czy tylko wtedy, gdy mam zaspokojone swe potrzeby, mogę być zadowolony z siebie i z Boga? Rzecz jasna, nie jest dobrze, gdy odmawiamy sobie każdej przyjemności i przez to jesteśmy nieznośni dla innych. To się bynajmniej z postem nie zgadza. Chodzi raczej o to, żeby odkryć w sobie samym, co właściwie mnie trzyma, czym naprawdę żyję. Po prostu, gdy poszcząc świadomie odrzucam wiele pozornych zadowoleń, niekiedy dość mocno zaślepiających mnie czy otępiających, poznaję o sobie najgłębszą prawdę. Poszcząc odrzucam maskę leżącą na moich skotłowanych uczuciach i myślach. W ten sposób może się wyzwalać wszystko, co we mnie tkwi, moje niespełnione marzenia, tęsknoty, moje namiętności, myśli krążące wokół mnie samego, mego powodzenia, mienia, zdrowia, stabilizacji życiowej, uczuć, goryczy i smutków. W poście dają o sobie znać wewnętrzne rany, które człowiek ukrywał z trudem za pomocą zewnętrznego aktywizmu albo przez częste szukanie zadowolenia w jedzeniu i piciu. Post daje odpowiedź na pytanie, kim jestem. Ukazuje mi osobiste zagrożenia i jakby palcem wskazuje, gdzie, na jakim odcinku mam walczyć”.

Wspomaga modlitwę

Post, modlitwę i jałmużnę wymienia się jako trzy formy ludzkiej pobożności, dzięki której można zbliżyć się do Boga. Sugeruje to niejako, że modlitwa stoi obok postu i jałmużny. Tymczasem tak nie jest. Ona jest czymś wewnętrznym w stosunku do nich, jest z nimi zespolona tak bardzo, że nie można ich rozdzielić.

Może łatwiej będzie to zrozumieć przez analogię do ludzkiej kondycji. Mówimy przecież, że człowiek to dusza i ciało, ale przecież nie spostrzegamy duszy stojącej obok ciała. Duch przenika ciało tak, że stają się jednością. Dusza jest dla ciała formą i ona ożywia ciało. Podobnie można powiedzieć o modlitwie w odniesieniu do postu. Jej rola jest taka sama. Jeżeli post ma być postem, to zarazem musi być modlitwą.

Pewną trudność we właściwym rozumieniu postu stanowi to, że współcześnie, często, pojmuje się modlitwę jako akt czysto duchowy i może dlatego tak niewielki ma ona wpływ na nasze codzienne życie. Gdy odrywamy ją od rzeczywistości, która wypełnia ludzką egzystencję, powstaje bardzo niebezpieczny dla duchowego rozwoju dualizm: modlitwa - życie. Jedno idzie obok drugiego, zamiast się wzajemnie przenikać. Tak też post idzie obok modlitwy i w wielu przypadkach niewiele ma wspólnego z chrześcijańską ascezą. Natomiast niejednokrotnie jest po prostu dietą odchudzającą.

Tradycja mnisza bardzo dobitnie akcentuje konieczność, aby cały człowiek stawał do dialogu z Bogiem. Stąd np. rozkładano ręce czy kładziono się krzyżem. Kto stoi przed Bogiem z rozłożonymi rękami, ten modli się już samym gestem. Zauważmy, że gdy dziecko, zanim jeszcze zacznie mówić, chce po coś sięgnąć, albo czuje się zmęczone, po prostu wyciąga do rodziców ręce. Ten gest jest aż nadto wymowny. Jest to tzw. niewerbalny sposób porozumiewania się z ludźmi. Dziecko robi to niejako odruchowo ze względu na swe ograniczenia, natomiast człowiek dorosły czyni tak z uwagi na świadome wykorzystanie różnych sposobów komunikowania innym swoich potrzeb, uczuć czy pragnień. Dotyczy to także relacji człowieka z Bogiem, który jak nikt inny, rozpoznaje nasze potrzeby zanim słowa pojawią się na języku (por. Ps 139,1-6)

Tak, jak do modlitwy należy fizyczny gest, tak też modlitwa wiąże się z postem cielesnym - jest to modlitwa ciała. Osłabia ona nasze witalne siły, ale właśnie o to, między innymi, w poście chodzi, żeby nie próbować własnymi siłami zmagać się z Bogiem i nie próbować w ten sposób nakłaniać Go do okazania miłosierdzia. Bóg zawsze hojnie obdarza swych umiłowanych, a więc post nie służy przemianie Boga, ale naszej. Chodzi o to, żebyśmy mniej nadziei pokładali w sobie, a bardziej ufali Panu i Jego mocy.

Post wspomaga także modlitwę błagalną. Biblijnym tego przykładem jest wydarzenie opisane w Drugiej Księdze Kronik: król Jozafat, otrzymawszy wiadomość, że wrogie wojska nadciągają, zamiast się zbroić, ogłosił post w całej ziemi Judzkiej i tak się modlił wraz z poszczącym ludem: „Boże nasz, czy nie osądzisz tego? Jesteśmy bowiem bezsilni wobec tego ogromnego mnóstwa, które nas napadło. Nie wiemy, co czynić, ale oczy nasze zwracają się ku Tobie”. Jozafat nie zawiódł się. Bóg ocalił i jego i cały lud (2 Krn 20, 1-30).

Post rozumiany jako modlitwa ciała, może być także formą modlitwy wstawienniczej. Anzelm Grün pisze, że „Gdy rzeczywiście i na serio zależy komuś na tym, by się za kogoś uczciwie pomodlić, zwłaszcza, gdy istnieją ku temu ściśle określone powody, to najlepiej przychodzi wyrazić to przez modlitwę połączoną z postem. Modlitwa nie pozostaje wtedy tylko w umyśle. Nie redukuje się do kilku myśli czy do pewnej liczby słów, ale obejmuje całą egzystencję. Błagamy wtedy Boga ciałem i duszą”.

Sam post, nawet bez żadnych słów błagalnych, staje się modlitewnym wołaniem do Boga tylko wówczas, gdy - po pierwsze - wypływa z wiary, że w tym, o co Go prosimy może zaradzić tylko On sam. Po drugie, gdy motywem postu jest miłość. Po trzecie zaś, gdy u jego podstaw leży nadzieja na ostateczny sens i spełnienie w życiu wiecznym.

Przygotowuje do Eucharystii

Wewnętrzny związek postu z modlitwą najgłębiej wyraża się w odniesieniu do Eucharystii. Świadczy o tym choćby i to, że dawniej dla chrześcijan przyjęcie Komunii świętej wiązało się ze ściślejszym postem. Dokumenty synodalne informują nas, że już w pierwszych wiekach Kościół zaprowadził zwyczaj udzielania Eucharystii na czczo, z wyjątkiem dnia, w którym świętuje się rocznicę Wieczerzy Pańskiej (synod w Hipponie 393 r.).

Potem stopniowo przepisy dotyczące postu były coraz bardziej zaostrzane. Poszczególne synody ustanawiały wręcz kary kościelne jako sankcję za naruszenie tych wskazań. Obejmowały one nawet ekskomunikę i pozbawienie prawa do pełnienia funkcji kapłańskich (np. II synod w Mâcon 585 r.; VII synod w Toledo 646 r.; III synod w Bradze 572 r.)

W miarę upływu czasu nastąpiło jednak pewne złagodzenie postu eucharystycznego w wypadku choroby albo jakiejś innej konieczności, jak o tym świadczy Sobór w Konstancji (1415 r.) sesja 13 (Mansi 27, 727). Następnie dla ułatwienia wiernym przystępowania do Komunii św., a kapłanom odprawiania Mszy św. najpierw Kongregacja Soboru w 1946 roku złagodziła post eucharystyczny dla chorych, potem w roku 1953 Pius XII wprowadził daleko idące udogodnienia, aż w końcu w cztery lata później wydał motu propio Sacrum Communionem, w którym ograniczył post eucharystyczny do trzech godzin, co do pokarmów stałych i napojów alkoholowych, a do jednej godziny co do napojów niealkoholowych. Przy czym woda naturalna w ogóle nie łamie postu.

Dalszego złagodzenia postu eucharystycznego dokonali papieże Jan XXIII i Paweł VI. Obecnie obowiązujący Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 roku podaje w kan.919 następujące wskazania: „1) Przystępujący do Najświętszej Eucharystii powinni przynajmniej na godzinę przed przyjęciem Komunii Świętej powstrzymać się od jakiegokolwiek pokarmu i napoju, z wyjątkiem tylko wody i lekarstwa. 2) Kapłan, który tego samego dnia sprawuje dwa lub trzy razy Eucharystię, może przed drugim lub trzecim sprawowaniem coś spożyć, chociażby nie zachodziła przerwa jednej godziny. 3) Osoby w podeszłym wieku lub złożone jakąś chorobą, jak również ci, którzy się nimi opiekują, mogą przyjąć Najświętszą Eucharystię, chociażby coś spożyli w ciągu godziny poprzedzającej”.

Nie można więc przystąpić do Komunii św. „z marszu”. Należy przygotować swoje serce na ten duchowy pokarm poprzez rezygnację z zaspokojenia potrzeb cielesnych jedzenia i picia. To zaś, czego odmawiamy sobie poszcząc, w Eucharystii staje się najintymniejszą formą spotkania z Bogiem. Chleb i wino to przecież pokarm i napój, które po przeistoczeniu stają się samym Bogiem-Jego Ciałem i Krwią. Spożywając je człowiek jednoczy się z Chrystusem, a Ten swoją miłością uświęca i nas i to wszystko, co stanowi nasz pokarm i napój cielesny. Poszcząc wyrzekamy się takiego pragnienia jedzenia, które może się stać niszczącą żądzą konsumpcji - nastawienia „by wszystko połknąć” (A. Grün, Post), a otwieramy się na najwznioślejszą formę jedzenia i picia czyli na duchowe zjednoczenie Boga i człowieka.

Gdy patrzymy na post w perspektywie Eucharystii ukazuje się jego prawdziwa głębia - nie jest on pozbawieniem nas koniecznego pokarmu czy nałożeniem na wiernych ciężkiego brzemienia, ale uświęca nasze spożywanie pokarmów i napojów oraz uwalnia od nieopanowanej żądzy, która tak często bierze nas w swoje władanie. Udział we Mszy św. ukazuje jasno, że właściwym sensem jedzenia i picia jest zjednoczenie z Chrystusem. Dlatego też św. Paweł napisał w Pierwszym Liście do Koryntian: „czy jecie, czy pijecie, czy cokolwiek innego czynicie, wszystko na chwałę Bożą czyńcie” (1Kor 10,31), a w Liście do Rzymian wyraźnie podkreślał, że „królestwo Boże - to nie sprawa tego, co się je i pije, ale to sprawiedliwość, pokój i radość w Duchu Świętym” (Rz 14,17).

Bóg w Eucharystii daje nam pokarm, który w niewidzialny sposób łączy człowieka z jego Stwórcą, daje mu uczestnictwo w Bóstwie. Jest też właściwym przełamaniem grzechu pierworodnego, wskazując, że jedynie Bóg sam zaspokoi nasze najgłębsze tęsknoty, tyle że w czasie dla nas najwłaściwszym.

Wzmacnia duchową kondycję serca

Praktyka postu uwalnia nasze serca od tego wszystkiego, co Stary Testament, a potem sam Pan Jezus nazwał ociężałością serca. Gdy wczytamy się w te teksty łatwo zauważymy, że owa ociężałość przeszkadza w przyjęciu Bożych darów: „Mężowie dokąd będziecie sercem ociężali? - woła Psalmista - Czemu kochacie marność i szukacie kłamstwa? […] Zadrżyjcie i nie grzeszcie!” (Ps 4,3; 5a). Natomiast w Księdze Jeremiasza czytamy: „Naród ten ma serce oporne i buntownicze. […] Jak klatka pełna jest ptaków, tak domy ich przepełnione są oszustwem: w ten sposób stają się oni wielkimi i bogatymi, otyłymi i ociężałymi, a także prześcigają się w nieprawości. Nie przestrzegają sprawiedliwości, nie bronią spraw ubogich” (Jr 5, 23a; 27-28).

Echo tych słów wybrzmiewa również na kartach Nowego Testamentu, gdy jest mowa o powtórnym przyjściu Chrystusa na końcu czasów: „Uważajcie na siebie, aby wasze serca nie były ociężałe wskutek obżarstwa, pijaństwa i trosk doczesnych, żeby ten dzień nie przypadł na was znienacka, jak potrzask. Przyjdzie on bowiem na wszystkich, którzy mieszkają na ziemi” (Łk 21, 34-35).

Choć cytowane słowo Boże mówi o końcu świata, to w pewnym zawężonym sensie ten dzień powtórnego przyjścia Chrystusa jest dla każdego z nas chwilą naszej śmierci. Kończy się wówczas nasz ziemski czas, a rozpoczyna wieczny. Nie wiemy kiedy, ani w jaki sposób, nadejdzie i dlatego nieustannie powinniśmy czuwać, aby ta chwila nie była dla nas wielkim zaskoczeniem, aby nie była potrzaskiem.

Niby o tym wszystkim wiemy i wierzymy słowom Chrystusa, a jednak wielu ludzi, którzy przekroczyli już próg śmierci, potrzebuje oczyszczającej łaski Bożego miłosierdzia. Okazuje się bowiem, że wcale nie jest tak łatwo pozbyć się otyłości serca - podobnie zresztą jak i otyłości ciała… Myślę, że właśnie przez analogię do ciążącej niektórym osobom, chorobliwej nadwagi ciała łatwiej możemy zrozumieć otyłość serca, a przy tym także znaczenie postu jako jednej z najskuteczniejszych form leczenia tej dolegliwości.

Wiemy jak uciążliwy może być nadmiar ciała. Jak spowalnia nasze ruchy, zmniejsza siły i odporność fizyczną - wówczas pokonanie nawet krótkiego dystansu pieszo staje się nie lada wyczynem. Otyłość zmniejsza atrakcyjność wyglądu zewnętrznego i dlatego bywa barierą w kontaktach z innymi ludźmi, a czasami staje się także powodem kompleksów i braku akceptacji samego siebie…

Ociężałość serca spowodowana grzechami ma podobne skutki: czyni nas powolnymi w tym, co dotyczy życia wiary. Otępia naszą czujność na ukryte w codzienności wezwania miłości Bożej. Gdy jesteśmy zajęci korzystaniem z dóbr tego świata, jakby był naszą wyłączną własnością, to nic dziwnego, że w chwilach doświadczeń i prób nie jesteśmy zdolni do wyrzeczeń. Brakuje sił, aby je podjąć - zdają się nas przerastać. Nie ma w nas tej sprężystości „szczupłego” człowieka, który nie posiadając nawet tyle mocy, by zmierzyć się z jakąś przeszkodą i usunąć z drogi, zawsze potrafi ją przeskoczyć.

Natomiast w odniesieniu do dusz czyśćcowych ociężałością serca są nieodpokutowane kary doczesne za grzechy. To właśnie one zatrzymują w drodze do nieba każdego, kto umierając nie dokończył swoich tzw. ziemskich spraw: nie dość kochał Boga i bliźniego, nie obmył się pokutą z ludzkich łez wyciśniętych z oczu ludzi, których skrzywdził, nie oddał długów, nie poprosił o przebaczenie, nie pojednał się ze skłóconą rodziną.

Można by wymieniać w nieskończoność, ale ważniejsze jest to, aby zrozumieć, że do Bożego serca może przylgnąć tylko serce wolne, lekkie i czyste - zarówno w życiu ziemskim, jak i w wiecznym - dlatego potrzebujemy odpowiednich środków, które by je takim uczyniły. Z tego też powodu potrzebujemy postu, który - w połączeniu z modlitwą i jałmużną - stanowi dla każdego wierzącego człowieka niezawodny środek odzyskiwania duchowej kondycji serca.

Dar dla zmarłych

Czy musi to być post o chlebie i wodzie? Niekoniecznie, choć w tej formie w sposób najbardziej bezpośredni nawiązujemy do Eucharystii, z której czerpią swoją zadośćuczynią moc wszystkie sposoby wspomagania zmarłych. Gdyby Chrystus nie wydał Siebie na Ofiarę nie bylibyśmy w stanie o własnych siłach, nawet najsroższą pokutą, oczyszczać naszych serc, ani też pomagać w tym oczyszczeniu innym.

Jednak bardziej istotne jest coś innego, niż kurczowe trzymanie się tylko chleba i wody. Dowiadujemy się o tym z Księgi Zachariasza. Gdy Izraelici pytają proroka czy po odbudowaniu świątyni jerozolimskiej nadal mają pościć w dzień, w którym uległa ona zniszczeniu, w odpowiedzi słyszą pytanie Boga zadane im ustami proroka Zachariasza: „Czy pościliście ze względu na Mnie?” (Za 7,5). Czy na pewno nie było innych motywacji? Były, bo gdy czytamy dalej tekst tej Księgi dowiadujemy się jak Bóg odsłania ich obłudę. Wprawdzie pościli, jak prawo tego wymagało, ale nie przeszkadzało im to uciskać innych ludzi niesprawiedliwością czy też żywić względem nich nienawiść. Gdyby pościli ze względu na Boga ich czyny byłyby przepełnione miłością, a nie nieprawością.

Każdy człowiek podejmujący post powinien najpierw szczerze odpowiedzieć sobie na to starotestamentowe pytanie. Okazuje się bowiem, że i dziś można pościć z przeróżnych motywów: z lęku przed karą za grzechy, z obowiązku wynikającego z prawa kościelnego, z troski o zdrowie lub wygląd zewnętrzny, z przyzwyczajenia, z tradycji, itp. Tymczasem tylko wyrzeczenia postne podejmowane z miłości do Pana Boga są postem we właściwym sensie. Z tego powodu trzeba najpierw zadbać o czystą intencję, żeby post stał się czynem miłosierdzia, a nie samoudręczeniem, albo dietą odchudzającą, albo też sposobnością do wykazania się przed innymi swoją silną wolą.

Oczyszczenie motywów postu jest tym bardziej ważne, gdy pragniemy ofiarować go zmarłym cierpiącym w czyśćcu. W książce Rękopis z czyśćca[1] czytamy o tym, co powinno stać u podstaw naszego wspomagania dusz czyśćcowych: „Już od dawna czekam na trochę więcej miłości w tym wszystkim, co czynisz. Im bardziej dusza kocha Jezusa, w tym większym stopniu jej modlitwy i czynności są w Jego oczach zasługujące. Jedynie miłość otrzymuje nagrodę w niebie. Wszystko, co czynisz bez miłości, jest bez znaczenia, a tym samym stracone. Kochaj odtąd zawsze Jezusa tak, jak On tego od ciebie oczekuje. Będę wtedy doznawała wielkiej ulgi”.

Post, bez względu na to w jakiej postaci byłby podjęty, odłączony od miłości nic nie wnosi ani w nasze, ani w innych uświęcenie. Nie posiada wartości duchowej. Owszem może przynieść korzyść ciału (np. pozbycie się nadwagi, oczyszczenie organizmu ze szkodliwych toksyn, itp.), ale dla nas samych i dla zmarłych będzie darem martwym, straconym. W niesieniu pomocy zmarłym przez post nie tyle chodzi o jak najskrajniejszą formę wyrzeczenia, ale o to, aby pościć ze względu na miłość do Chrystusa. Mając taką motywację będziemy też z większą łatwością sięgać po praktyki postne. I jak już wcześniej było wspomniane, nie musi to być tylko i wyłącznie ograniczenie się do spożywania chleba i wody (niekiedy ze względu na stan zdrowia nawet nie jest to wskazane). Raczej wszyscy autorzy piszący o poście są zgodni, co do tego, że może on wyrażać się także w rezygnacji ze spożywania wyszukanych albo ulubionych potraw, odmówieniu sobie jakiejś godziwej przyjemności (np. można zrezygnować z obejrzenia w telewizji meczu czy jakiegoś filmu), albo zdecydować się na wstrzemięźliwość od spożywania napojów alkoholowych, od palenia tytoniu czy też od picia kawy.

Post a jałmużna

„Nie dla Boga, lecz dla siebie samego każdy pości, gdy ujmując coś czasem brzuchowi, nie przekazuje tego na biednych, lecz zachowuje, aby później zrobić z tego dar dla swojego żołądka” - twierdził Grzegorz Wielki, a inny z Ojców Kościoła, Cezary z Arles, dodawał, że „Taki jest post bez jałmużny, jak lampa bez oleju”. Tak więc, żeby pościć po chrześcijańsku, należy oszczędności zyskane dzięki praktykom postnym, przekazać ludziom potrzebujących wsparcia, czyli ubogim. Post jako jeden z trzech filarów naszego życia duchowo-religijnego jest z tych trzech aktów pokutnych (modlitwa, post, jałmużna) praktyką najbardziej niesamodzielną, bo u jego podstaw powinna stać modlitwa, a jego zwieńczeniem musi być jałmużna. O ile więc możemy się modlić czy dawać jałmużnę nie poszcząc, o tyle nie modląc się i nie udzielając jałmużny prawdziwie pościć nie możemy.

Niestety rzadko zdajemy sobie sprawę z tego wewnętrznego związku postu z modlitwą, i z jałmużną, i może dlatego tak trudno jest pościć. Z tego też powodu, ludzie uważający się za gorliwych katolików często poszczą bez motywacji nadprzyrodzonych.

Trzeba też podkreślić, że nie tylko uszczuplenie sobie pokarmu, ale każda forma postu pozwala nam na udzielenie jałmużny. Weźmy na przykład post wyrażający się w rezygnacji z godziwej przyjemności płynącej z obejrzenia ulubionego serialu. Ten czas, który zyskujemy możemy przeznaczyć np. na odwiedzenie jakiejś samotnej osoby czy usłużenie komuś będącemu w potrzebie. Bowiem w języku biblijnym termin jałmużna oznacza nie tylko pomoc materialną, ale także współczucie, litość oraz otwarcie człowieka na wszelkie potrzeby bliźniego, również psychiczne i duchowe.

JAŁMUŻNA

„Doskonała miłość bliźniego dąży do służenia innym.”

bł. Honorat Koźmiński

Słowo jałmużna - jak podaje Słownik teologii biblijnej pod red. X.L. Dufoura - pochodzi od greckiego rzeczownika eleemosyne, który oznacza albo miłosierdzie Boga, albo miłosierdzie człowieka nad jego bliźnimi, wyrażające się w konkretnych czynach, wśród których na pierwszym miejscu stoi udzielanie materialnej pomocy osobom będącym w potrzebie. W całej Biblii jałmużna, jako gest dobroci człowieka względem innych osób, jest przede wszystkim naśladowaniem czynów Boga, który pierwszy dał dowód swej dobroci względem nas.

Jałmużna, o której czytamy w Słowie Bożym nie powinna być zwykłą filantropią, ale gestem religijnym, któremu towarzyszy całkowita bezinteresowność, delikatność wobec biednych i skromność: „Kiedy dajesz jałmużnę, nie trąb przed sobą, jak obłudnicy czynią w synagogach i na ulicach, aby ich ludzie chwalili. Zaprawdę, powiadam wam: ci otrzymali już swoją nagrodę. Kiedy zaś ty dajesz jałmużnę niech nie wie twoja lewa ręka, co czyni prawa, aby twoja jałmużna pozostała w ukryciu. A Ojciec twój, który widzi w ukryciu odda tobie” (Mt 6, 2-4).

Sam Bóg odpłaca tym, którzy praktykują miłosierdzie względem ludzi potrzebujących wsparcia. Jałmużna, jeżeli jest wyrazem szczerej miłości względem Boga i człowieka sprawia, że dający ją staje się bogaty w Boże błogosławieństwo, które chroni go w życiu ziemskim i otwiera drzwi do szczęśliwości wiecznej w niebie: „Błogosławiony ten, który myśli o nędzarzu i biednym, w dniu nieszczęścia Pan go ocali. Pan go ustrzeże, zachowa przy życiu, uczyni szczęśliwym na ziemi i nie wyda go wściekłości jego wrogów. Pan go pokrzepi na łożu boleści: podczas choroby poprawi mu posłanie” (Ps 41, 2-4); „Nie odwracaj swej twarzy od żadnego biedaka, a nie odwróci się od ciebie oblicze Boga. Jak ci tylko starczy, według twej zasobności dawaj z niej jałmużnę. Będziesz miał mało - daj mniej, ale nie wzbraniaj się dawać jałmużny nawet z niewielkiej własności. Tak zaskarbisz sobie wielkie dobra na dzień potrzeby, ponieważ jałmużna wybawia od śmierci i nie pozwala wejść do ciemności. Jałmużna bowiem jest wspaniałym darem dla tych, którzy ją dają przed obliczem Najwyższego. […] Udzielaj twego chleba głodnemu, a szat swoich użycz nagim! Ze wszystkiego, co ci zbywa dawaj jałmużnę, a oko twoje niech nie będzie skąpe, gdy ją dajesz” (Tb, 4, 7b-11, 16).

Hojne otwarcie na potrzeby bliźnich jest gromadzeniem sobie niewyczerpanych skarbów w niebie, które nigdy nie ulegną zniszczeniu, ani zapomnieniu, bo są złożone w samym sercu Boga. Jednak, aby ona rzeczywiście mogła być miła Bogu i cenna w Jego oczach, musi wypływać ze źródła miłości, bo jak zapewnia św. Paweł „gdybym rozdał na jałmużnę całą majętność moją, a ciało wydał na spalenie, lecz miłości bym nie miał, nic bym nie zyskał” (1 Kor 13,3). Właściwie, patrząc od drugiej strony na tę, tak istotną, zależność można wywnioskować, że ten kto nie udziela jałmużny nie kocha prawdziwie ani Boga, ani człowieka. Słusznie więc św. Jan Apostoł napisał: „Jeśliby ktoś posiadał majętność tego świata i wiedział, że brat jego cierpi niedostatek, a zamknął przed nim swe serce, jak może trwać w nim miłość Boga? Dzieci nie miłujmy słowem i językiem, ale czynem i prawdą” (1J 3, 17-18).

Skoro jałmużna jest przejawem miłości, miłość zaś jest najważniejszym przykazaniem Bożym, które zostało dane człowiekowi do wypełnienia, to i udzielanie jałmużny staje się nieodłącznym atrybutem człowieka wierzącego. W związku z tym nasuwa się tu bardzo istotne pytanie: Co z tymi ludźmi, którzy wprawdzie nie żyją w nędzy, ale ledwo im starcza na własne utrzymanie - jak mają wypełnić przykazanie miłości? Otóż naszą majętnością, którą możemy dzielić się z innymi, nie są tylko dobra materialne. Posiadamy przecież różne dary i talenty, w które wyposażył nas Pan Bóg, abyśmy nimi służyli sobie nawzajem. Dlatego każdy z nas ma możliwość wspomożenia drugiego człowieka w potrzebie. Świetnie tę kwestię rozpracował św. Tomasz z Akwinu w Sumie Teologicznej. Zaznacza on, że jałmużna jest odpowiedzią na różne braki zachodzące u bliźnich, a więc nie tylko materialne, ale także duchowe czy też intelektualne.

Jałmużna – pojęcie i znaczenie

Słowo jałmużna - jak podaje Słownik teologii biblijnej pod red. X.L. Dufoura - pochodzi od greckiego rzeczownika eleemosyne, który oznacza albo miłosierdzie Boga, albo miłosierdzie człowieka nad jego bliźnimi, wyrażające się w konkretnych czynach, wśród których na pierwszym miejscu stoi udzielanie materialnej pomocy osobom będącym w potrzebie. W całej Biblii jałmużna, jako gest dobroci człowieka względem innych osób, jest przede wszystkim naśladowaniem czynów Boga, który pierwszy dał dowód swej dobroci względem nas.

Jałmużna, o której czytamy w Słowie Bożym nie powinna być zwykłą filantropią, ale gestem religijnym, któremu towarzyszy całkowita bezinteresowność, delikatność wobec biednych i skromność: „Kiedy dajesz jałmużnę, nie trąb przed sobą, jak obłudnicy czynią w synagogach i na ulicach, aby ich ludzie chwalili. Zaprawdę, powiadam wam: ci otrzymali już swoją nagrodę. Kiedy zaś ty dajesz jałmużnę niech nie wie twoja lewa ręka, co czyni prawa, aby twoja jałmużna pozostała w ukryciu. A Ojciec twój, który widzi w ukryciu odda tobie” (Mt 6, 2-4).

Sam Bóg odpłaca tym, którzy praktykują miłosierdzie względem ludzi potrzebujących wsparcia. Jałmużna, jeżeli jest wyrazem szczerej miłości względem Boga i człowieka sprawia, że dający ją staje się bogaty w Boże błogosławieństwo, które chroni go w życiu ziemskim i otwiera drzwi do szczęśliwości wiecznej w niebie: „Błogosławiony ten, który myśli o nędzarzu i biednym, w dniu nieszczęścia Pan go ocali. Pan go ustrzeże, zachowa przy życiu, uczyni szczęśliwym na ziemi i nie wyda go wściekłości jego wrogów. Pan go pokrzepi na łożu boleści: podczas choroby poprawi mu posłanie” (Ps 41, 2-4); „Nie odwracaj swej twarzy od żadnego biedaka, a nie odwróci się od ciebie oblicze Boga. Jak ci tylko starczy, według twej zasobności dawaj z niej jałmużnę. Będziesz miał mało - daj mniej, ale nie wzbraniaj się dawać jałmużny nawet z niewielkiej własności. Tak zaskarbisz sobie wielkie dobra na dzień potrzeby, ponieważ jałmużna wybawia od śmierci i nie pozwala wejść do ciemności. Jałmużna bowiem jest wspaniałym darem dla tych, którzy ją dają przed obliczem Najwyższego. […] Udzielaj twego chleba głodnemu, a szat swoich użycz nagim! Ze wszystkiego, co ci zbywa dawaj jałmużnę, a oko twoje niech nie będzie skąpe, gdy ją dajesz” (Tb, 4, 7b-11, 16).

Hojne otwarcie na potrzeby bliźnich jest gromadzeniem sobie niewyczerpanych skarbów w niebie, które nigdy nie ulegną zniszczeniu, ani zapomnieniu, bo są złożone w samym sercu Boga. Jednak, aby ona rzeczywiście mogła być miła Bogu i cenna w Jego oczach, musi wypływać ze źródła miłości, bo jak zapewnia św. Paweł „gdybym rozdał na jałmużnę całą majętność moją, a ciało wydał na spalenie, lecz miłości bym nie miał, nic bym nie zyskał” (1 Kor 13,3). Patrząc od drugiej strony na tę, tak istotną, zależność można wywnioskować, że ten kto nie udziela jałmużny nie kocha prawdziwie ani Boga, ani człowieka. Słusznie więc św. Jan Apostoł napisał: „Jeśliby ktoś posiadał majętność tego świata i wiedział, że brat jego cierpi niedostatek, a zamknął przed nim swe serce, jak może trwać w nim miłość Boga? Dzieci nie miłujmy słowem i językiem, ale czynem i prawdą” (1J 3, 17-18).

Skoro jałmużna jest przejawem miłości, miłość zaś jest najważniejszym przykazaniem Bożym, które zostało dane człowiekowi do wypełnienia, to i udzielanie jałmużny staje się nieodłącznym atrybutem człowieka wierzącego. W związku z tym nasuwa się tu bardzo istotne pytanie: Co z tymi ludźmi, którzy wprawdzie nie żyją w nędzy, ale ledwo im starcza na własne utrzymanie - jak mają wypełnić przykazanie miłości? Otóż naszą majętnością, którą możemy dzielić się z innymi, nie są tylko dobra materialne. Posiadamy przecież różne dary i talenty, w które wyposażył nas Pan Bóg, abyśmy nimi służyli sobie nawzajem. Dlatego każdy z nas ma możliwość wspomożenia drugiego człowieka w potrzebie.

Zaradzić brakom bliźniego

„Nie chciałem, by każdy posiadał wszystko, co mu jest potrzebne, a przez to, żeby ludzie mieli sposobność, z konieczności świadczyć miłość względem siebie. Mogłem obdarzyć ludzi tym wszystkim, czego im potrzeba dla duszy i dla ciała, lecz chciałem, aby jedni potrzebowali drugich, i aby byli mymi sługami w udzielaniu łask i darów, które otrzymali ode Mnie. (…) Nie żądam od was niczego innego, tylko miłości i ukochania Mnie i bliźniego. Możecie to czynić w każdym czasie, w każdym miejscu i w każdym stanie, kochając Mnie i korzystając z każdej rzeczy ku chwale i sławie imienia Mego” - czytamy w Dialogu o Bożej Opatrzności św. Katarzyny ze Sieny. Tak więc różnorodne braki, których doświadcza każdy człowiek, są wpisane wolą Boga w rzeczywistość ludzkiego życia i jakby same przez się wołają o miłosierdzie i poczucie solidarności we wspólnocie ludzkiej - wołają o miłość bliźniego.

Św. Tomasz z Akwinu, pisząc o jałmużnie w Sumie Teologicznej, zaznacza, że jej podział na duchową i cielesną uwarunkowany jest właśnie brakami, które mogą dotyczyć rzeczywistości duchowych bądź cielesnych. I tak wychodząc naprzeciw ludziom znajdującym się w duchowej potrzebie należy: grzeszących upominać, nieumiejętnych pouczać, wątpiącym dobrze radzić, strapionych pocieszać, krzywdy cierpliwie znosić, urazy chętnie darować oraz modlić się za żywych i zmarłych. Natomiast dostrzegając potrzeby cielesne bliźniego należy: głodnych nakarmić, spragnionych napoić, nagich przyodziać, podróżnych w dom przyjąć, więźniów pocieszać, chorych nawiedzać, a umarłych pogrzebać.

Wszystkie uczynki miłosierdzia są skierowane ku człowiekowi, ale dotykają samego serca Boga i On też wynagradza za każde dobro wyświadczone bliźniemu. Dowiadujemy się tego z Ewangelii. Do tych, którzy pełnili dzieła miłosierdzia Chrystus mówi: „Pójdźcie, błogosławieni Ojca mojego, weźcie w posiadanie królestwo, przygotowane wam od założenia świata! Bo byłem głodny, a daliście Mi jeść; byłem spragniony, a daliście Mi pić; byłem przybyszem, a przyjęliście Mnie; byłem nagi, a przyodzialiście Mnie; byłem chory, a odwiedziliście Mnie; byłem w więzieniu, a przyszliście do Mnie. Wówczas zapytają sprawiedliwi: «Panie, kiedy widzieliśmy Cię głodnym i nakarmiliśmy Ciebie? spragnionym i daliśmy Ci pić? Kiedy widzieliśmy Cię przybyszem i przyjęliśmy Cię? lub nagim i przyodzialiśmy Cię? Kiedy widzieliśmy Cię chorym lub w więzieniu i przyszliśmy do Ciebie?» A Król im odpowie: «Zaprawdę, powiadam wam: Wszystko, co uczyniliście jednemu z tych braci moich najmniejszych, Mnieście uczynili»” (Mt 25, 31-40).

Zdziwienie i pytanie sprawiedliwych o to, kiedy usłużyli Jezusowi wskazuje, że czynili to w sposób całkowicie spontaniczny - okazywanie miłosierdzia bliźniemu nie było więc ciążącym obowiązkiem wynikającym z prawa, ale naturalną reakcją człowieka miłującego Boga i ludzi. Taki sposób udzielania jałmużny nie ma nic wspólnego z chłodnym wyrachowaniem szukającym odpłaty u Boga czy też własnej satysfakcji płynącej z doświadczenia ludzkiej wdzięczności.

Nie sposób w tym miejscu nie przytoczyć innych słów Syna Bożego, które dopełniają obraz prawdziwej miłości miłosiernej: „Słyszeliście, że powiedziano: Będziesz miłował swego bliźniego, a nieprzyjaciela swego będziesz nienawidził. A Ja wam powiadam: Miłujcie waszych nieprzyjaciół i módlcie się za tych, którzy was prześladują; tak będziecie synami Ojca waszego, który jest w niebie; ponieważ On sprawia, że słońce Jego wschodzi nad złymi i nad dobrymi, i On zsyła deszcz na sprawiedliwych i niesprawiedliwych. Jeśli bowiem miłujecie tych, którzy was miłują, cóż za nagrodę mieć będziecie? Czyż i celnicy tego nie czynią? I jeśli pozdrawiacie tylko swych braci, cóż szczególnego czynicie? Czyż i poganie tego nie czynią? Bądźcie więc wy doskonali, jak doskonały jest Ojciec wasz niebieski” (Mt 5, 43-48).

Synowie Ojca niebieskiego są wezwani do darzenia współczuciem jak najszerszej rzeszy osób. I chociaż wiadomo, że nie jest łatwo miłować nieprzyjaciół, to jedynie przez akty życzliwości daje się świadectwo o Królestwie.

Jałmużna przebaczenia

„Często dar jest niewielki, ale skutek z niego ogromny”, zapewniał L. A. Seneka. Nieco innymi słowami ta prawda została również zapisana na kartach Biblii. Czytamy tam: „Jałmużna uwalnia od śmierci i oczyszcza z każdego grzechu. Ci, którzy dają jałmużnę, nasyceni będą życiem” (Tb 12,9); „Woda gasi płonący ogień, a jałmużna gładzi grzechy” (Syr 3,30). Zważywszy fakt, że zwykłe życzliwe zatrzymanie się przy człowieku, będącym w jakiejś potrzebie i poświęcenie mu odrobinę swojego czasu już jest jałmużną, trzeba przyznać, że Boża odpłata przerasta wielokrotnie cenę ludzkiego daru, który przecież i tak mógł zaistnieć tylko dzięki Bożej łasce. „Cóż masz, czego byś nie otrzymał?” (1 Kor 4,7) - pyta św. Paweł, a Pan Jezus nakazuje „Darmo otrzymaliście darmo dawajcie!” (Mt 10, 8).

Ta świadomość bycia wciąż obdarowywanym przez Boga mimo upadków i słabości jest czymś nieodzownym, aby człowiek mógł udzielać jałmużny z hojnością i intencją godną ucznia Chrystusa. Bóg daje nam wszystko tylko dlatego, że nas kocha, nie czekając aż zasłużymy sobie na te dary, bo i tak nie bylibyśmy w stanie tego uczynić. Jezus wzywa do naśladowania doskonałości Ojca (por. Mt 5,48); wzywa, żebyśmy przyjmowali podobną postawę w stosunku do drugiego człowieka. Tak więc miłość wobec bliźniego ma się przejawiać hojnością w bezinteresownym wychodzeniu naprzeciw jego potrzebom.

Każda forma okazywania miłosierdzia drugiemu człowiekowi sprawia, że świadczymy je również wobec samych siebie, bo otwieramy serca na łaski z samego nieba. Jednak jedna z nich ma wagę nieporównywalną z żadną inną. Chodzi tu o jałmużnę przebaczenia doznanych czy doznawanych krzywd. Od niej zależy czy Bóg udzieli nam łaski darowania zaciągniętych u Niego długów.

W modlitwie Ojcze nasz podyktowanej Apostołom przez samego Jezusa zawarta jest wprost prośba o to, aby Bóg przebaczał nam tak, jak i my przebaczamy… (por. Mt 6, 12). Jezus podkreśla to jeszcze raz mówiąc: „Jeśli bowiem przebaczycie ludziom ich przewinienia, i wam przebaczy Ojciec wasz niebieski. Lecz jeśli nie przebaczycie ludziom, i Ojciec wasz nie przebaczy wam waszych przewinień” (Mt 6, 14-15). Natomiast zapytany przez Piotra ile razy mamy wybaczać naszym braciom ich wykroczenia odpowiada, że zawsze (wyrażone w symbolicznej liczbie siedemdziesiąt siedem) i przytacza przypowieść o nielitościwym dłużniku (por. Mt 18, 21-35). Człowiek, któremu jego pan darował niewyobrażalny dług, bo aż dziesięć tysięcy talentów (jeden talent równy był 34 kg srebra lub złota!), bezlitośnie wtrącił do więzienia kogoś, kto z kolei jemu był winien tylko sto denarów, czyli sto dniówek przeciętnie wynagradzanego robotnika.

Niestety taka może być przewrotność człowieka, że sam doświadczywszy ogromu miłosierdzia Bożego potrafi być bezwzględny wobec kogoś, kto go zaledwie uraził jakimś słowem czy gestem. Jezus zaznacza również, że takie zacietrzewienie względem bliźnich sprawia, iż nasze modlitwy i ofiary nie są miłe Bogu: „Jeśli więc przyniesiesz dar swój przed ołtarz i tam wspomnisz, że brat twój ma coś przeciw tobie, zostaw tam dar swój przed ołtarzem, a najpierw idź i pojednaj się z bratem swoim! Potem przyjdź i dar swój ofiaruj!” (Mt 5, 23-24). Natomiast w następnych wersetach Kazania na Górze przestrzega, że po śmierci może to nawet stać się przeszkodą do pełnego zjednoczenia z Ojcem. Dlatego nawołuje: „Pogódź się ze swoim przeciwnikiem szybko, dopóki jesteś z nim w drodze, by cię przeciwnik nie podał sędziemu, a sędzia dozorcy, i aby nie wtrącono cię do więzienia. Zaprawdę powiadam ci: nie wyjdziesz stamtąd, aż zwrócisz ostatni grosz” (Mt 5, 25-26).

Przebaczenie, to dar, na który oczekują nie tylko żyjący, ale i zmarli, których w drodze do nieba mogą zatrzymywać wyrządzone komuś krzywdy. W książce Marii Simmy Moje przeżycia z duszami czyśćcowymi[2] możemy przeczytać o autentycznym doświadczeniu pewnego człowieka, ukazującym jakie znaczenie dla zmarłych ma ofiarowane im przebaczenie. „Pewnego razu - pisze autorka - przyszedł do mnie wieśniak i skarżył się, że budują nową stajnię, i kiedy mur jest do pewnej wysokości gotowy, zawala się. Szukaliśmy powodu tego dziwnego zjawiska i nic nie znaleźliśmy, musi więc być jakaś przyczyna nadprzyrodzona. Co robić? Zapytałam się czy nie ma przypadkowo jakiegoś zmarłego, który miał z nim zatarg albo był do niego wrogo ustosunkowany. Okazało się z odpowiedzi, że miał i sam już myślał o nim jako sprawcy swoich kłopotów. Powiedziałam mu na to, że chce on tylko przebaczenia i dlatego niepokoi go. Na to wieśniak zaprotestował: "Co? mam mu przebaczyć tyle ciężkich krzywd, które mi wyrządził, aby mógł dostać się do nieba? Nie, o nie, niech pokutuje za swoje grzechy". Musiałam przekonać go: "Dlatego nie idzie do nieba, bo musi ponieść karę za grzechy, ale on ci spokoju nie da, dopóki mu z serca nie przebaczysz". Nie mógł tego pojąć, więc pytam go: "Jak modlisz się w pacierzu... i odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom... Właściwie mówisz do Pana Boga w takim razie: "Nie możesz mi Panie Boże przebaczyć moich grzechów, bo i ja nie przebaczam bliźniemu". Przyznał, że dopiero teraz zrozumiał to i doprowadziłam go wreszcie do wypowiedzenia słów: "No dobrze, w Imię Boże przebaczam mu, aby i mnie Pan Bóg darował grzechy". Od tego czasu mur nie zawalał się więcej”.

Miłować nieprzyjaciół i przebaczać tym, którzy nas skrzywdzili to bardzo wymagające wskazania Ewangelii Chrystusowej. Nie jest łatwo zastosować je w życiu, gdy doświadczamy na sobie bolesnych skutków relacji z nieżyczliwymi ludźmi. Warto może wtedy uświadamiać sobie, że zarówno miłość nieprzyjaciół, jak i przebaczenie to przede wszystkim wynikający z wiary akt woli, a nie sprawa uczuć i emocji. Chodzi więc o podjęcie konkretnej decyzji, aby na doznane zło nie odpowiadać złem, ale - jak zaleca św. Paweł - dobrem je zwyciężać (por. Rz 12 ,21), bo „miłość nie wyrządza zła bliźniemu” (Rz 13,10).

Przebaczyć komuś to nie oznacza zapomnieć. Virgil Elizondo pisze o tym, wspominając swoje własne doświadczenie: „Kiedy pojechałem po raz pierwszy do Paryża, zobaczyłem pomnik poświęcony deportacji Francuzów, którzy zginęli w niemieckich obozach koncentracyjnych. A kiedy przeczytałem główny na nim napis, oburzył mnie: Wybaczamy, ale nie zapomnimy nigdy. Był przecież tak niedopasowany do wszystkiego, co zawsze uważałem za chrześcijańskie. Ta szokująca myśl wciąż chodziła mi po głowie. Zacząłem myśleć, że Jezus nigdy nie prosił, abyśmy zapomnieli, ale centralnym orędziem Jego słów i Jego życia było po prostu przebaczenie. Ale czy można przebaczyć bez zapomnienia? Nagle zdałem sobie sprawę, ze chodzi właśnie o to, żeby przebaczyć, a jednocześnie pamiętać. Gdybym mógł zapomnieć, nie musiałbym przebaczać, ponieważ nie byłoby to konieczne. Ale pamiętając, i to nawet nazbyt dobrze, mógłbym urazę darować z całego serca. To jest prawdziwą podstawą w przebaczaniu (…) ponieważ chodzi o wyzbycie się wewnętrznego gniewu i o rezygnację z szukania zemsty, która trawi tych, którzy wybaczyć nie potrafią”.

Jeżeli chodzi o zmarłych, to jałmużną przebaczenia możemy obdarowywać ich na różne sposoby: jeżeli ktoś nieżyjący nas osobiście kiedyś skrzywdził, wybaczyć i nie roztrząsać w sercu tego zła; jeżeli wiemy, że zmarły był z kimś innym w niezgodzie - prosić w jego imieniu o przebaczenie; jeżeli w swoim codziennym życiu doświadczamy zła od ludzi żyjących, wybaczać im z intencją wspomagania dusz czyśćcowych.

Jałmużna cierpienia

Jałmużna to obdarowanie dobrem duchowym albo materialnym drugiego człowieka będącego w jakiejś potrzebie. Czy cierpienie może być dobrym darem? Jeżeli tak, to zapewne nie w tym sensie, że zrzucimy ciężar własnych smutków i bólów na kogoś innego, żeby nam samym było lżej. W jałmużnie chodzi przecież o to, żeby ulżyć nie sobie, ale komuś innemu. Dlatego w jednym z listów św. Paweł zachęca: „Jeden drugiego brzemiona noście i tak wypełniajcie prawo Chrystusowe” (Ga 6, 2). Czy jednak możemy brać na siebie brzemię cudzego cierpienia? Odpowiedzi na to pytanie dostarcza nam przede wszystkim sam Chrystus, o którym Izajasz prorokował: „Mąż boleści oswojony z cierpieniem, jak ktoś, przed kim się twarz zakrywa, wzgardzony tak, że mieliśmy go za nic. Lecz on się obarczył naszym cierpieniem, on dźwigał nasze boleści (…), on był przebity za nasze grzechy, zdruzgotany za nasze winy. Spadła nań chłosta zbawienna dla nas, a w jego ranach jest nasze zdrowie. (…) on poniósł grzechy wielu i oręduje za przestępcami” (53, 3 nn).

Będąc uczniami Chrystusa jesteśmy przez Niego samego wezwani do naśladowania Jego czynów: „Jeśli kto chce iść za Mną - mówi - niech się zaprze samego siebie, niech co dnia bierze krzyż swój i niech Mnie naśladuje” (Łk 9, 23). Tak więc, biorąc krzyż swoich cierpień możemy nieść pomoc innym, ale tylko wtedy, gdy - jak Pan Jezus - przyjmujemy ten krzyż w duchu miłości i całkowitego poddania się woli Bożej.

Nie jesteśmy w stanie przeżyć życia nie cierpiąc. Doświadczamy przecież przeróżnych boleści we wszystkich możliwych sferach ludzkiej egzystencji: duchowej, psychicznej czy fizycznej. Niektóre cierpienia są niewielkie, inne bardziej dotkliwe, ale niezależnie od tego mogą stać się darem dla bliźnich - zarówno żyjących, jak i zmarłych. Dla pierwszych na zasadzie wstawiennictwa (można np. modlić się o czyjeś nawrócenie, ale można także cierpliwie znosić jakąś dolegliwość w tej intencji), dla drugich jako zadośćuczynienie, dzięki któremu będą oni mogli szybciej uwolnić się od cierpienia czyśćcowego. Wiedząc jak wielką wartość dla zmarłych może mieć dar cierpienia św. Jan Chryzostom pisał: „Przychodźmy duszom czyśćcowym z pomocą przez to wszystko, co nas boli, gdyż Bóg troszczy się, by zasługi żyjących przeszły na zmarłych”

Jałmużna cierpienia może także przybrać formę bardziej wymagającą. Wówczas nie byłaby już tylko cierpliwym znoszeniem cierpienia, ale pragnieniem skierowanym do Boga, aby je zesłał na nas dla zbawienia bliźnich. Motywem złożenia aż takiej ofiary może być tylko miłość do Boga i drugiego człowieka. Tę prawdę potwierdzają przykłady życia wielu świętych. Najbardziej obecnie znanym świętym, który hojnie obdarowywał jałmużną cierpienia osoby żyjące i zmarłe, jest św. Pio. W jednym z listów do swojego kierownika duchowego napisał: „Od dłuższego czasu odczuwam w sobie potrzebę ofiarowania siebie Bogu jako żertwa ofiarna za biednych grzeszników i za dusze w czyśćcu. To pragnienie rozwijało się nieustannie w moim sercu tak bardzo, że teraz stało się, powiedziałbym, gwałtowną pasją. Jest prawdą, że to ofiarowanie się Panu Bogu uczyniłem kilkakrotnie, zaklinając Go, aby chciał przenieść na mnie kary przygotowane dla grzeszników i dla dusz w czyśćcu, nawet stokrotnie je pomnożył wobec mnie, byle tylko nawrócił i zbawił grzeszników, a także przyjął do nieba dusze czyśćcowe. Teraz jednak chciałbym ponowić to ofiarowanie Panu, otrzymując na to twoje pozwolenie. Wydaje mi się, że Pan Jezus właśnie tego chce”. Kierownik udzielił św. Pio pozwolenia, o które prosił, a Pan Bóg z hojnością odpowiedział na jego prośby. Wiele musiał wycierpieć w swoim życiu. Trzeba jednak od razu zaznaczyć, że w żadnym razie nie chodziło świętemu o masochistyczne upodobanie w bólu: „Nie myślcie, że kocham cierpienie dla samego cierpienia. Miłuję je i proszę o nie Jezusa - wyjaśniał - z powodu owoców, jakie przynosi: oddaje chwałę Stwórcy, zbawia braci na tym wygnaniu, wyzwala dusze od ognia czyśćcowego. Czegóż jeszcze miałbym pragnąć?”.

Nie wszyscy jesteśmy w stanie zdobyć się na miłość w tak heroicznym wymiarze, ale może warto zastanowić czy nie marnujmy nawet togo, na co nas stać, skoro św. Pio zapewniał Mario Frisottiego, że: „Jeśli ludzie znaliby duchowe pożytki płynące z cierpienia, chcieliby, by ich wszystkich ukrzyżowano”.

Jałmużna pocieszenia

„Strapionych pocieszać” - to jeden z uczynków miłosierdzia względem duszy, którym możemy obdarzać ludzi dźwigających brzemię smutku oraz wspomagać zmarłych cierpiących w czyśćcu. Wiemy, że przyczyny strapienia mogą być przeróżne: np. choroba, cierpienie, grzech, śmierć bliskiej osoby, tęsknota, osamotnienie, brak środków do życia itp. Długotrwałe poddawanie się jemu, trwanie w przygnębieniu łamie siłę serca, a nawet sprowadza śmierć. Dlatego natchniony autor w Księdze Syracha nawołuje „Nie wydawaj duszy swej smutkowi, ani nie dręcz się myślami. (…) Smutek serca łamie siłę” (Syr 30,21; 38,18).

W Piśmie Świętym znajdujemy także wezwanie do wspierania tych, którzy znaleźli się w niedoli: „Nie usuwaj się od płaczących i smuć się ze smucącymi!” (Syr 7,34); „Pocieszajcie, pocieszajcie mój lud! - mówi wasz Bóg” (Iz 40,1); „Duch Pana Boga nade mną, bo Pan mnie namaścił. Posłał mnie, abym głosił dobrą nowinę ubogim, bym opatrywał rany serc złamanych, żebym zapowiadał wyzwolenie jeńcom i więźniom swobodę; (…) abym pocieszał wszystkich zasmuconych, bym rozweselił płaczących na Syjonie, abym im wieniec dał zamiast popiołu, olejek radości zamiast szaty smutku, pieśń chwały zamiast przygnębienia na duchu (Iz 61, 1-3a).

Jeżeli traktujemy Biblię jako świętą Księgę, zawierającą Słowa Życia, to powyższe cytaty wręcz obligują do spełniania tego uczynku miłosierdzia. Jednak, gdy stajemy oko w oko z człowiekiem pogrążonym w smutku, rodzi się bardzo praktyczne pytanie: Jak mam pocieszać? Przecież zdajemy sobie sprawę z tego, że - jak pisze J.L.M. Doscalzo - „w obliczu nieszczęść słowa nie zdadzą się na nic”. Po czym zaraz ten sam autor dodaje: „jedyne, co umiem zrobić, to usiąść z cierpiącymi i milczeć”.

Wydaje się więc, że w pocieszaniu najbardziej chodzi nie tyle o słowa, co o życzliwą, pełną miłości obecność i ufność, że i tak jedynym prawdziwym Pocieszycielem może być tylko sam Bóg (por. Iz 51,12). My ludzie, jeżeli jesteśmy w stanie ulżyć komuś w utrapieniu, to tylko dzięki Jego uprzedzającej łasce. Św. Paweł w jednym z Listów Apostolskich do pierwszych gmin chrześcijańskich dał temu wyraz w bardzo znamiennych słowach: „Błogosławiony Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa, Ojciec miłosierdzia i Bóg wszelkiej pociechy, Ten, który nas pociesza w każdym naszym ucisku, byśmy sami mogli pocieszać tych, co są w jakimkolwiek ucisku, tą pociechą, której doznajemy od Boga. Jak bowiem obfitują w nas cierpienia Chrystusa, tak też wielkiej doznajemy przez Chrystusa pociechy. Ale gdy znosimy udręki - to dla pociechy i zbawienia waszego; a gdy pocieszani jesteśmy - to dla waszej pociechy, sprawiającej, że z wytrwałością znosicie te same cierpienia, których i my doznajemy”. (2Kor 1,3-6).

W jałmużnie pocieszenia nie chodzi o jakieś wyszukane formy czy techniki poprawiania nastroju, bo nie starczy nam sił, ani umiejętności, a nie dostrzegając zamierzonych efektów szybko poddamy się zniechęceniu. Smutek jest stanem ducha, a więc prawdziwie wydźwignąć kogoś ze smutku można tylko siłą ducha. Jeżeli więc zadbamy najpierw o to, żeby swoje serce otworzyć na Boga, wtedy nawet krótka wizyta albo zwykła rozmowa przez telefon, przyjazny gest, krótki sms wysłany w przerwie miedzy codziennymi zajęciami, zaproszenie na herbatę i tym podobne drobne przejawy życzliwości zdziałają „cuda” w innych i w nas samych. W tym miejscu dotykamy znaczenia tego rodzaju jałmużny.

Każdy z nas czymś się trapi i smuci. Nikt nie jest w lepszej sytuacji, a jednak jesteśmy wezwani do wspierania innych. Jałmużna pocieszenia nie pozwala nam koncentrować się na sobie, na swoich problemach, ale każe dostrzegać niedolę innego człowieka i spieszyć mu z pomocą, przełamując własny ból i inne ograniczenia. W ten sposób pomagamy komuś odzyskać radość życia, a w sobie ocalić wiarę w moc miłości.

Wdowi grosz

Pisząc o jałmużnie jako formie wspomagania zmarłych cierpiących w czyśćcu trudno nie zatrzymać się na zagadnieniu datków materialnych. Czasami, przechodząc czy jadąc ulicami miast, spotykamy ludzi żebrzących przy kościołach, na dworcach, na skrzyżowaniach głównych ulic, albo w miejscach gdzie każdego dnia przewijają się tłumy turystów. Zastanawiamy się czy im coś dać, gdy wyciągają rękę albo zbliżają się do szyby samochodu; czy nie są zwykłymi naciągaczami, czy nasze wsparcie materialne nie zostanie przeznaczone na alkohol albo narkotyki. Gdy mijamy tego człowieka obojętnie zaczynamy czuć się nieswojo, bo może jednak trzeba było go wspomóc? Jak to rozeznać? Komu i w jaki sposób udzielać jałmużny?

Kiedyś jeden z kapłanów w czasie rozmowy o „naciągaczach”, krążących od plebanii do plebanii, stwierdził, że on woli dać wsparcie dziesięciu nieuczciwym, niż pominąć choćby jednego prawdziwie potrzebującego. Był zdania, że liczy się przede wszystkim nasza intencja z jaką wspieramy proszących o pomoc, i nie w naszej gestii jest wnikanie w intencje tych, którzy pukają do naszych drzwi i serc. Uważał, że zawsze powinniśmy mieć w kieszeni kilka groszy na jałmużnę, pamiętając o tym, że miarą daru nie jest nominał banknotu czy monety, ale hojność serca i zaufanie Bożej Opatrzności, iż dzieląc się z innymi nigdy nie zostaniemy bez środków do życia. Warto w tym miejscu jeszcze raz przypomnieć sobie biblijny obraz dwóch wdów. Jedna z nich zrobiła prorokowi Eliaszowi posiłek z resztki mąki i oliwy, którą w czasie panującego w Sarepcie Sydońskiej głodu miała dla siebie i syna (1 Krl 17, 8-16). Druga w świątyni jerozolimskiej wrzuciła do skarbony dwa grosze, które stanowiły całe jej utrzymanie (Mk 12, 41-44; Łk 21, 1-4).

W książce Miesiąc dusz czyśćcowych o. J.M. Girardin, pisząc o znaczeniu jałmużny dawanej ubogim ze szczerego serca i z intencją wspomagania zmarłych, posłużył się świadectwem Krzysztofa Sandovala, który później został arcybiskupem Sewilii.

„Sandoval będąc jeszcze dzieckiem - pisze o. Girardin - rozdawał ubogim część kieszonkowego, które dostawał na drobne przyjemności. W miarę jak dorastał, rozwijało się jego nabożeństwo dla zmarłych. W ich intencji oddawał biednym wiele użytecznych i jemu samemu potrzebnych rzeczy. Kiedy studiował na uniwersytecie w Louvain, zdarzyło się pewnego razu, że opóźniły się pieniądze od rodziców, na które czekał. Znalazł się bez grosza, nie mając nawet na jedzenie. Smutkiem napełniło go to, że nie mógł, w intencji dusz czyśćcowych, dać jałmużny pewnemu biedakowi, który go o nią prosił. Był tak bardzo strapiony, że wszedł do kościoła, aby pomodlić się za te drogie dusze cierpiące.

Jeszcze nie skończył modlitwy, kiedy ujrzał przystojnego młodego człowieka, który podszedł do niego i zaczął opowiadać o tym, co słychać u markiza de Diana - jego ojca - oraz u innych przyjaciół i rodziców - w taki sposób, jakby właśnie przybył z Hiszpanii. W końcu zaprosił go na obiad do hotelu. Sandoval, który przez cały dzień nic nie jadł, nie odmówił temu zaproszeniu. Zasiedli do stołu i dalej rozmawiali podczas posiłku, po czym cudzoziemiec wręczył mu pewną sumę pieniędzy, mówiąc, aby zrobił z nią, co zechce i odszedł. A pobożny Sandoval, mimo że podejmował wiele różnych wysiłków, nigdy nie zdołał odkryć, kim był jego nieznany opiekun. Nikt nigdy nie upomniał się o te pieniądze - a była to dokładnie taka suma, jakiej potrzebował. Przekonał się, że niebo uczyniło cud, zsyłając jedną z dusz czyśćcowych, którą uratował swymi modlitwami i jałmużnami.

Takiego zdania był też papież Klemens VIII, któremu opowiedział o tym zdarzeniu. Papież kazał mu opisać ten cud, aby zachęcić wiernych do modlitwy i jałmużny za zmarłych. Zostawszy biskupem, Sandoval przez całe życie robił, co mógł, aby upowszechnić nabożeństwo do dusz czyśćcowych”.

Dając otrzymujemy

Nikt nie uświęca się w pojedynkę. Potrzebujemy innych ludzi, aby móc w pełni dojrzeć do spotkania z Bogiem w wiecznej szczęśliwości. Do nieba nikt nie idzie sam - do Domu Ojca wchodzi się przynajmniej parami! Tego domaga się natura miłości - nie wystarczy nam samorealizacja rozumiana jako jak najpełniejszy rozwój intelektualny i psychofizyczny - musimy stać się darem dla innych. Darem nie tylko w słowach miłości, ale także w czynach miłosierdzia. Przez nie także otwieramy swoje serca, aby mogły przyjąć miłosierdzie Boga względem nas samych, bo - jak nauczał Jezus: „Błogosławieni miłosierni, albowiem oni miłosierdzia dostąpią” (Mt 5, 7). Czyny miłosierdzia charakteryzują się wzajemnością daru: obdarowujemy innych i jesteśmy przez nich obdarowywani. Dlatego Jan Paweł II w Encyklice Dives in misericordia podkreśla, że „ten, kto daje - daje tym bardziej, gdy równocześnie czuje się obdarowany przez tego, kto przyjmuje jego dar”.

Ta prawda ma zastosowanie również wtedy, gdy nasze miłosierdzie ogarnia zmarłych cierpiących w stanie czyśćca. Czyny miłości ofiarowane przez nas duszom czyśćcowym przyczyniają się do skrócenia ich cierpienia, a nam wyjednują ich modlitewne wstawiennictwo u Boga. Tak naucza Kościół. Tak też ukazują nam tę wzajemną wymianę dóbr duchowych doświadczenia świętych. W książce Miesiąc dusz czyśćcowych czytamy, że w jednej z wizji czyśćca św. Brygida Szwedzka usłyszała jak Anioł mówił: „Błogosławiony, który pomaga na ziemi duszom czyśćcowym swoimi modlitwami i pobożnymi uczynkami, gdyż sprawiedliwość Boża wymaga, aby dusze zostały oczyszczone przez cierpienia czyśćcowe lub wybawione przez dobre uczynki swoich przyjaciół”. Następnie - jak pisze o. Jean-Marie Girardin - Brygida usłyszała chór głosów, zanoszących błagania: „Panie Jezu Chryste, Sędzio sprawiedliwy, w swym nieskończonym miłosierdziu nie patrz na nasze niezliczone winy, lecz na zasługi Twej bezcennej Męki; wzbudź w sercach ludzkich (dosł. w sercach księży i zakonników) uczucie prawdziwego miłosierdzia, aby swoimi modlitwami, ofiarami, jałmużną i odpustami wspomagali nas w smutnym położeniu. Oni mogą złagodzić i skrócić nasze cierpienia i sprawić, byśmy byli blisko Ciebie Boże”. Kiedy wielka światłość zstąpiła do czyśćca, głosy śpiewały: „Panie, odpłać im po stokroć za dobro wyświadczone nam przez tych, którzy myślą o tym, by wstawiać się za nami, prosić o nasze zbawienie i mieć udział we wprowadzaniu nas do światłości niebieskiej”.

Jałmużny, posty, modlitwy i inne uczynki miłosierdzia „są tak cenne, że za nie otrzymuje się niebo! - czytamy w Traktacie o miłości Bożej św. Franciszka Salezego - Ale to się dzieje nie dlatego, że te czyny od nas pochodzą i są jakby wełną naszych serc, lecz dlatego że są zabarwione krwią Syna Bożego. (…) Zbawiciel uświęca nasze czyny zasługami swojej krwi. Winna latorośl, złączona i zjednoczona ze swym krzewem, wydaje owoc nie własną mocą, lecz mocą krzewu. Otóż przez miłość jesteśmy zjednoczeni z naszym Odkupicielem jak członki z głową, przeto owoce nasze i dobre uczynki z Niego czerpią wartość i zasługują na żywot wieczny”.

Dopełnieniem naszych rozważań niech będą słowa, znanego poety, malarza i filozofa libańskiego, Gibrana Khalila Gibrana: „Dajecie nazbyt mało, kiedy dajecie wasze bogactwa. Jedynie wtedy, kiedy dajecie siebie samych - dajecie naprawdę. (…) Dla tych bowiem, którzy darują z radością, już sama radość jest zapłatą. A dla tych, którzy dają z bólem, już sama żałość jest unicestwieniem daru. A są i tacy, którzy rozdając nie czują żalu, ani nawet nie szukają radości, czy poczucia szlachetności; są oni jak mirt rosnący w dolinie, co rozsiewa swą woń w powietrzu. Bóg bowiem przemawia poprzez ich ręce i to On poprzez ich oczy przesyła ziemi uśmiech. (…) Wszystko, co dacie będzie pewnego dnia zwrócone; tak wiec rozdawajcie teraz, kiedy czas dawania należy do was (…)”.

POMOC ZMARŁYM W DOŚWIADCZENIU ŚWIĘTYCH

Św. Małgorzata Maria Alacoque

„Nagle zjawiła się przede mną jakaś postać cała w ogniu; jej płomienie przeniknęły mnie tak silnie, iż zdawało mi się, że razem z nią się palę. Godny politowania stan w jakim się znajdowała, dał mi poznać, że cierpi w czyśćcu i pobudził mnie do obfitych łez”. Jest to fragment z Pamiętnika duchowego św. Małgorzaty Marii Alacoque (1647 - 1690), apostołki Serca Jezusowego, która miała również częsty kontakt z duszami czyśćcowymi. Jej liturgiczne wspomnienie Kościół obchodzi 14 października.

Urodziła się we Francji i już jako 4 letnie dziecko złożyła ślub dozgonnej czystości. Nie pociągał jej świat, lecz czuła wielki głód Boga. Pragnęła jak najprędzej poświęcić się służbie Bożej, ale pragnienie to zrealizowała dopiero w wieku 24 lat wstępując do Sióstr Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny (czyli do wizytek). Tam zaczęły się liczne objawienia.

Wspomnianą wyżej duszą okazał się benedyktyński zakonnik, który kiedyś ją spowiadał i polecił jej przystępować do Komunii św. Dzięki temu Pan Bóg pozwolił mu zwrócić się do Małgorzaty o pomoc i ulgę w cierpieniu, którego powodem było zbytnie przywiązanie do sławy, brak miłości względem braci i nadmiar uczucia naturalnego dla stworzeń. Święta dalej tak o nim pisze: „Prosił mnie, bym przez trzy miesiące ofiarowała mu wszystko, co zdołam uczynić i wycierpieć”. Siostra Małgorzata nie tylko widziała cierpienia dusz czyśćcowych, słyszała ich głos, ale również posiadała dar osobowego kontaktu o czym świadczą dialogi jakie z nimi prowadziła: przyobiecałam mu, powiedział mi że. Skutki tych spotkań przynosiły oczekiwane owoce: „Pod koniec trzech miesięcy ujrzałam zakonnika zupełnie inaczej wyglądającego, gdyż był przepełniony radością i chwałą, odchodził cieszyć się szczęściem wiecznym. A dziękując mi obiecał, że będzie się mną opiekował przed Bogiem. Ja natomiast leżałam chora, a ponieważ moje cierpienia skończyły się wraz z jego cierpieniami, wkrótce wyzdrowiałam”.

Innym razem Małgorzata ujrzała cierpienie czyśćcowe pewnej siostry zakonnej, która wyznała, że cierpi z powodu swojego lenistwa i niedbalstwa w zachowaniu reguł i niewierności względem Boga. Zwróciła się do świętej tymi słowami: „Proś Boga za mną, ofiaruj Mu swoje cierpienia w łączności z cierpieniami Jezusa Chrystusa, by ulżyć moim”. Zakonnica ta prosiła o przystępowanie w jej intencji do Komunii św. na co Małgorzata się zgodziła, tym razem jednak dusza nie poszła od razu do nieba, ale doznała ulgi, święta wspomina: „Gdy przyjęłam Komunię św., o którą mnie prosiła, powiedziała mi, że jej straszliwe męczarnie znacznie się zmniejszyły gdyż w jej intencji odprawiono Msze św., ku czci Męki Pańskiej; jednak została jeszcze długo w czyśćcu, w którym cierpiała męki należne duszom, które były oziębłe w służbie Bożej”.

Św. Małgorzata spełniała wszystkie prośby dusz czyśćcowych za pozwoleniem przełożonej. Widząc ich cierpienia bardzo płakała. Udręki i cierpienia, które podejmowała przynosiły duszom wielką ulgę, gdyż wspierała je z wielkiej miłości ku Bogu, jak to sama wyznała: „(...) przyjęłabym wszystkie rodzaje cierpień, nawet czyśćcowych, aż do dnia sądnego, aby zadośćuczynić Jego dobroci i spełnić wszystko, czego by zapragnął ode mnie”. Cierpiała nie tylko za zmarłych, ale i za żyjących, którym groziła zguba. Gotowa na każdy rodzaj cierpienia Małgorzata prosiła za pewną osobą: „Uderzaj we mnie, o Boże, pokrój mnie, pal mnie, zniszcz wszystko, co Ci się nie podoba, nie oszczędzaj mojego ciała ani duszy ani krwi mojej, byleś na wieki zbawił tę duszę”. Tak doświadczona ziemskim cierpieniem, które jak sama mówiła było próbą czyśćca, oczyściła swoją miłość z wszelkich niedoskonałości i jako święta dołączyła do mieszkańców nieba.

Św. Katarzyna z Genui

„Zdaje mi się jakby dusza moja zamieszkiwała nie w ciele, ale w czyśćcu, całkowicie podobnym do owego rzeczywistego, z tą wszelako różnicą, że dusza w takim stopniu jest poddana cierpieniom w jakim ciało potrafi znieść, aby na ich skutek nie umrzeć”. Są to słowa św. Katarzyny Adorno (1447 - 1510) wpisane w ostatni rozdział Rozprawy o Czyśćcu.

Urodziła się w Genui w szlacheckiej rodzinie Fieschi. Pobożni rodzice przekazali jej miłość do Boga i wdrożyli w życie cnotami chrześcijańskimi. Mając zaledwie 12 lat zapragnęła wstąpić do zakonu. Jednak nie została przyjęta z powodu zbyt młodego wieku, co było dla niej bardzo bolesnym ciosem. Następnymi zaś była śmierć ojca oraz wymuszony przez rodzinę ślub z Julianem Adorno. Jako szesnastoletnia dziewczyna stała się ofiarą rodzinnych interesów. Wkrótce bardzo boleśnie odczuła na sobie ich skutki. Mąż, od dawna prowadzący niemoralny tryb życia, od pierwszych dni żywił do skromnej i pobożnej Katarzyny chłód i odrazę, co też dawał jej odczuć. Tak więc w ogromnym cierpieniu i smutku mijały najpiękniejsze lata jej życia. W końcu złamana naciskami otoczenia porzuciła pokutniczą samotność szukając pocieszenia w życiu towarzyskim. Jednak obrany styl życia zupełnie jej nie odpowiadał, gdyż takie przyjemności nie mogły nasycić jej duszy, w której wciąż tkwiła tęsknota za Bogiem.

Przełomowym momentem w jej życiu była spowiedź, w czasie której miała wizję. Ukazał się jej Chrystus z krzyżem cały zalany krwią. Odtąd zaczęła życie pełne pokuty stając się duchową córką św. Franciszka z Asyżu. Wkrótce oddała się służbie trędowatym i biednym. Ostatnie lata jej życia zaowocowały bogatym doświadczeniem mistycznych wizji, ekstaz i uniesień. Przez 23 lata jedynym jej pokarmem była Komunia św. Pośród pism, które pozostawiła po sobie, znajduje się m.in. Rozprawa o czyśćcu, w której Katarzyna (ja